AFET SONRASI GEÇİCİ BARINMA BİRİMLERİ

17 Ağustos Marmara depreminin hazırlıksız yakaladığı kesimlerden biri de her halde mimarlar, mühendisler, tasarımcılar. Kuramsal tartışmalara, eleştirilere ve tasarımlar üretmeye pek meraklı meslek çevrelerimiz, üniversitelerimiz; dehşetle gördük ki burada gündeme getirmeye çalıştığımız konuya neredeyse hiç yaklaşmamışlar. Öyle ki; deprem sonrasında bile, “geçici iskan amaçlı prefabrike ikiz konut” şartnamesini çok zor elde ettik. Tanıdığımız birçok mimar-tasarımcı, inşaatçı, yatırımcı konuya ilgisiz kalmayı sürdürüyordu. Meslek odalarında da konuyla ilgili bir çalışma olmadığını gördük. İşte, bu noktada, bize ”sorulmamış bir soruya yanıt aramak” için çalışmaya koyulduk.
Prefabrike deprem konutu ne demek? Doğrusu, neredeyse tüm “prefabrike” yapıların, deprem sırasında dağılmış olduğunu görmek ülkemizde anlaşılan ve üretilen hali ile prefabrikasyon açısından pek ümit verici değil! Ayrıca Devlet eliyle afetzedeler için yaptırılan şeylerin de konut değil geçici barınaklar olduğunu biliyoruz. Burada doğru tanım ve deyimin “Deprem (Afet) Sonrası Geçici Barınma Birimleri” olması gerektiğini düşünüyoruz. Bu niteliği ile tasarlanması, üretilmesi ve potansiyel kullanım yörelerinde stokta hazır tutulması gereken birimlerin, afet sonrasında çok kısa zamanda kurulabilmesi ve ilkel (teknolojisi ne olursa olsun) çadır sistemlerinden vazgeçilmesi gerekmektedir. Bu yaklaşımımız tasarım için de belirleyici oluyor: Daha mütevazı bir boyutlanma, tekrar kullanabilmek üzere sökülüp minimum hacımda stoklanabilirlik, doğaya çok az müdahale, çok hızlı taşıma ve kolay kurulabilirlik, asgari boyuta karşın, tam ve insanca donanım; esnek- büyüyebilir bir yapı kompaktlık, yanyana gelebilirlik, döküntülük anlamına gelmeyen bir ucuzluk belirleyici kriterler oluyor. ASGBB’ler; afet sonrasında çadır yerine hemen kurularak; çadır ve geçici konut aşamalarının kısa zamanda tek bir organizasyonla atlatılmasına ve yeni yerleşim planlamasına hızla geçilmesine katkıda bulunmalıdır. Detaylar genellikle geçme takma yöntemlerle çözüldüğü için tüm prizmanın montajı (tesisat hariç) neredeyse alet kullanmadan, iki kişi tarafından 1 saatte yapılabilecektir. Uzmanlık gerektirmeyen kit’in kurulmasında yöre insanından katılım istenebilecektir. Tam bir ASGBB. nin demonte stok hali yaklaşık 5 metreküptür. En geniş eleman, karayolları standartlarına uygun bir ağır vasıta gabarisini aşmaz. Bir konteyner boyutuna içindeki tefrişle birlikte 9 adet ASGBB. sığar. Birimlerin; zeminle olan ilişkileri, altyapıları, birbirleriyle eklemlenmeleri ve diğer donatımların konumları için olay ve yer belirlemeden kesin öneri getirmek olanaksız. Birimlerin arka kısa cepheleri boyunca hazırlanacak bir tesisat kanalı tüm altyapıyı çözecektir. Bu öneride birim başına en çok 2.5 m.tul altyapı düşmektedir. Temel- döşeme platformları için döşemelerin betonlanmasını gene kırılgan doğaya geri dönülmez bir saldırı olarak algılıyor ve kabul edemiyoruz.
Hatırlatmalıyız ki Marmara bölgesine yapılan 20000 resmi prefabrik, bir gün kısmet olur da sökülürse doğada 2 milyon m2 beton döşeme kalacak!
Son olarak şunu belirtmeliyiz: Prototip üretmeden bu önerideki malzeme ve detayların performansını ölçmek; üretim süreç ve maliyetini ayrıntılandırmak, basitleştirmek, ucuzlatmak olası değil. Ama hiç olmazsa artık üreticilerini bekleyen bir ASGBB. tasarımımız var. Tabi bize soran olursa!

Aradan 30 yıl geçtikten sonra hala Van’da depremden kurtulmuş insanlar çadırlarda donuyor, “çadır yangınlarında” ölüyor. Göçmenler çadır kentlerde sürünüyor. Ne demeli.