KURUM KİMLİKLERİ

 
KURUM KİMLİĞİ

Türkiye’de çağdaş anlamda kurum kimliği çalışmalarının belki on yıllık bir geçmişi var. Bu konuda kaynak, birikim ve deneyim henüz az olmakla birlikte giderek artan bir bilinçle, kurumlar kimliklerini, yeniden düzenleme, düzene koyma veya daha iyi yansıtma doğrultusunda çabalar gösteriyorlar.

Kurum kimliği konusunda artık Türkiye’de de çokuluslu firmaların düzeyine ulaşmış guruplar var. Ekte izlenebilecek çalışmalarımız, 10 yıllık ortak bir deneyimin ürünü.

bu çalışmaların birçoğu Bülent Erkmen (BEK Tasarım) ile Haydar Karabey (LİMİTED Mimarlık) işbirliği ile yapılmıştır. Bir bölümüne ise Özden Tasarım,  (endüstri tasarımcısı Arif Özden) katılmıştır. Bu çalışmaların gerçekleşenlerinden olumlu ve öğretici tepkiler aldık. Kurumsal kimlik çalışmasının birçok disiplini kaplayan çok yönlü bir içeriği olmasına karşın, bazı işlerde yalnız mimariyle, endüstri tasarımıyla, cephe tasarımıyla veya grafik tasarımla ilgili çalışma yapanlarımız oldu. Tek tek her disiplindeki birikimlerimizin ortak bir bilgi havuzunda toplandığını düşünerek, bundan böyle kurumsal kimlik alanında çalışma yapanlara katkıda bulunmak amacıyla bu deneyimlerimizi aktarabileceğimiz bir duruma geldik. Doğrusu, kimlik çalışması talep eden veya edecek kurumlar ve yöneticilerinin de, bir bölümünün bu deneyimden yararlanacağını umuyoruz; çünkü özellikle kurumsal kimlik çalışmasının disiplinler arası bir bütünlük ile hazırlanması ve kurumların kendileri tarafından da sürekliliğinin sağlanması gerektiği konusunda zaman zaman işverenleri de ikna etmek pek kolay olmuyor. Bazı kurumlara kimlik dosyalarını teslim ettikten sonra da karşılıksız danışmanlığımız sürdü, bazen yıllar sonra bir gazetedeki yanlış bir grafik uygulamaya ya da bir mekandaki ilgisiz bir mobilyaya tepkilerimizi, eleştirilerimizi, kurumların üst düzey yönetimlerini bile uyararak belirttik. Kimi kurumlar (özellikle kimliğin sürekliliğine sadakatla sahip çıkanlar) yapılan çalışmalardan ve sonuçlarından son derece tatmin oldular. Aslında onlar, kendilerine biçtikleri anlamın ve değerin bilincinde olarak zaten “kimliklerinin içini doldurabilmişler” idi. Bu süreçte zamanla oluşturduğumuz sistemde ve ilkelerde direndiğimiz için, hem işlerimiz başarılı oldu hem de artık neredeyse değişmez (fakat geliştirilebilir) bir iş tanımı ve yöntem edindik.

 Kurum kimliği tanımımız:

• Kendini, hedeflerini tanımlamış çağdaş bir kurum- işletme-örgütlenme- şirket-üzerine kurgulanan,
• Yalnızca o kurumdan ve verilerinden kaynaklanan,
• Kurmaca ve yanıltıcı olmayan,
• Kendini sürekli yeniden üretmesiyle kurumu da etkileyen,
• Kurumun ayırıcı özelliklerini yansıtan,
• Temel işaretleri kapsayan,
• değişmez, kararlı, sürdürülebilir kimlik göstergeleri sistemidir.

Bu anlamda, bir kimlik ile kurum birbirini karşılıklı ve sürekli olarak etkiler. Başlangıçta;  kurumun kendisinden kaynaklanan kimliğin sürekliliği, sonuçta kurumsal ve bireysel davranışları da etkiler.

Kurum kimliği, imaj mühendisliği ya da kurmaca değildir. Ürünü değil kurumu tanımlar. Zaman sürecinde farklı uygulama alanlarında, kimlik oluşturucu ögelerin uygulanma- üretilme mantıklarını da içerir.

Sürdürülebilir bir kimlik sistemi oluşturmak için kurum kimliği;

• tüm çağdaş iletişim ve göstergebilim yöntemlerini kullanır,
• sosyopsikolojik hafızayı kullanır,
• mimarlık ve iç mimarlık öğelerinin ve dilinin de grafik tasarım gibi bir iletişim aracı olduğunu önerir.Bu bütünselliği ve kapsayıcılığı ile bir “dekorasyon” faaliyetinden farklılaşır.

Kurum kimliği için önerilen tasarım ve uygulama süreci :

Bir kurum kimliği uygulaması, yaklaşık şu süreçlerden geçiyor:

• tanışma, yönetici ve ilgili birimlerle toplantılar.
• brifing, kurumun kendisi hakkında görüşü.
• araştırma.
• farklılaştırma (ele alınan kurumun gerçek ayırıcı özellikleri ).
• yakıştırma- irdeleme.
• konsept tasarımı.
• öneri, geliştirme.
• tartışma, irdeleme.
• sunum ve onaylama.
• ayrıntılandırma.
• prototip üretme ve irdeleme, gerekli revizyonlar.
• karşı brief,(kurum yetkililerinin kimliği nasıl kullanacağı konusunda).
• kurum kimliği kılavuzu hazırlanması ve teslimi.
• denetim, (kurum tarafından istenir ise).
• denetim ve süreklilik sorumluluğunu kurum temsilcisine iletme.
• kurum kimliğinin bundan sonraki araçlarını yürütecek olan ajans ve mimarlık gruplarına devretme (gerekirse copyright devri).
• danışmanlık, (özel durumlarda yeni ve özel çözümler üretmek amacıyla).

Kurum Kimliği Kılavuzu :

Yapılan tüm çalışma, kurumun kullanımına özel, bir rehber kitapta toplanır.Kurum Kimliği Kılavuzunun yapısı gelişen taleplere yanıt verilebilmesi için esnek olmalıdır. Bu kılavuz, zamanla değişik eklerle desteklenir; örneğin, uygulama fotoğrafları, mobilya ve malzeme örnek ve firmaları, değişik medyadaki uygulamalarda destek verebilecek renk kodları (RAL,PANTONE,CMYK,RGB)…

 BANKEKSPRES KURUM KİMLİĞİ

Türkiye’de ilk kez bir işveren, yeni kurulan bankası için kurum kimliği istedi ve bizden istedi. Aslında çağdaş dünyada bilinen, uygulanan bu süreç, burada ilk kez tam anlamıyla, yöntemiyle denendi ve başarıldı. Böylece, tasarım tarihimizde yeni bir yolculuk başlamış oldu.

Bankanın yönetim kadrosu tarafından verilen brief; düzeyi ve ayrıntıları ile işin niteliğini belirledi: “mekan; çağdaş, saydam, hafif, içaçıcı, pratik, akışkan olmalı. Seçilen malzeme, ortamı ve kurumsal imajımızı belirleyecek. İnsanın kedini rahat, gerilimsiz hissedeceği uygar bir yapılanma. Her şey minimal ayrıntılarla çözülmüş. Aynalar, oymalar, büklümler olmasın. Yerler mermer değil, halı değil, seramik de değil ama ayak sesi duyulmasın. Bir günde birçok insanın işini göreceği sade bir altyapı: havaalanı benzeri…” (İbrahim Betil, 1991). O yılların banka mekanları anımsanırsa, Bankekspres’in gerçekten bu anlayışıyla yeni bir dönem açtığı ortaya çıkar.

Birbirleriyle, daha çok bağırma yarışına girişen bankalar, kentsel yaşama alabildiğine katılıyor, cephelerde de bıktırıcı bir “kakafoni” yaratıyorlardı. Güvenlik yönetmelikleri de, “kafa geçmeyen parmaklık, saldırıya dayanıklı kapı” gibi koşullar ile bu görüntüyü daha da zorluyordu. Tüm kentin zemin katlarını işgal eden bu vitrin-imaj yarışı; sonuçta bir görüntü çöplüğü oluşturuyordu. Önerdiğimiz anlamlı alternatif  “sessizlik ve gökyüzü” düşüncesiyle özetlenebilir. Böylece, zemin katlar seviyesindeki karmaşadan sıyrıldık. Az yansıtıcı bir cam düzlemi biraz geriye eğerek sokaktaki insana gökyüzünü kesintisiz ve net biçimde gösterdik (cam: eclipse blue-green, eğim: 1/15). Günboyu, sakince, değişken gök ışığını yansıtan bu cam düzlem, içinde bulunulan yapıdan, kurum renginde ince bir alüminyum başlık bandı ile ayrılıyor. Banka amblem logosunu taşıyan bant, sokak kotundaki insan bakışına dönük; içinden geceleri cam düzlemi yalayan bir yapay ışık süzülüyor. O zamanlar zorunlu olan koruma parmaklıkları; cam düzlemi taşıyan iç çelik konstrüksiyona takılmış krome borular ile oluşturuluyor. Diğer malzemeler tümüyle, teknoloji, beyazlık, hafiflik üzerine dayalı… Çelik, krom, alçı, duvar örtüsü, alüminyum jaluzi, securit kapılar, saydam cam tuğla, alüminyum stor, ral 9006 metal boyası, dekupe sacdan bükülerek üretilmiş minimal çizgili mobilyalar, alüminyum petek ışık örtüleri, gümüş ışıltılı linoleum döşemeler…

Sonradan high-tech modası ile deyim yerindeyse suyu çıkarılan bu malzemeler, bu “tekno-kimlik” çalışmasında ilk kez birlikte kullanıldılar.

BANKAPİTAL KURUM KİMLİĞİ

Kurum kimliği çalışma sürecinde bazen kurumun adı bile değiştirilebiliyor:

Kapital bank, neden bank kapital, sonra da bankapital belki de daha sonra kısaca banka olmasın? Henüz son aşamasına gelememiş olsa da bu kimlik; bankanın genç ekipleri tarafından, içi de, bilinçle ve iyi doldurularak, aynı dönemde kurulan yaklaşık on yeni bankadan hızla koptu, ayrıştı.

Kimliğin belirleyici görsel ögelerinden biri olan cephe ritmini belirleyen paslanmaz çelik taşıyıcı elemanların ayrıntıları, uygulayıcılar için sorun yarattığı için bir bölü bir imalat çizimleri yapılarak prototipler üretildi.

Bank Kapital, tümüyle saydam cephe ve derinlemesine algılanabilir bir çalışma mekanı anlayışının devamını oluşturuyor.

FİNANSBANK KURUM KİMLİĞİ

Finansbank mekan kimliğinde açık banka işleme anlayışının farklı bir örneği uygulandı. Teknoloji ve çalışma sitemi orta alana çekilip, işveren tarafından istenen sıcak evsel ortam ögeleri iç mekanı çevreleyen duvarlarda uygulandı. Cephe tüm olarak değil üçte bir oranda ve yatay bir bant olarak açık bırakıldı. Yatay açıklık boyunca cepheyi taşıyan strüktürden yaralanarak, camlı alan tümüyle enformasyon taşıyıcı olarak değerlendirildi. Alışılmadık cephe yapısı, bir kez daha uygulayıcılarla uzun mücadeleler sonucunda çözüldü.

Daha sonra, Finansbank için tasarlayıp uyguladığımız, “off-site ATM” kioskları, endüstriyel tasarımın sınırlarını zorlayan ve teknolojik kompakt işlevine karşın kentsel dokuda yadırganmayan, sevilen birimler oldu.

Bu kimliğin bir yorumunu da daha sonra kurulan Finansinvest için hazırladık. Burada cephedeki üçte bir oranlı yatay açıklıktan dışarıya özel bir mesaj iletme endişesi olmadığı için; bu aralık, özel olarak bulup ithal ettiğimiz paslanmaz çelik bir tül ile “örtüldü”.

LASSA KURUM KİMLİĞİ

Sabancı Gurubu’nun, hele, iş akış düzenini, ISO-9001’e uyarlamış bir Sabancı Gurubu’nun nitelik beklentilerini karşılamak, doğrusu çok kolay değil.

Türkiye’nin tamamına yayılmış; coğrafi, insani, ekonomik verileri çok farklı tipolojik çeşitlilik gösteren araç lastiği bayilerini bir görsel, işlevsel bütünlüğe kavuşturmak amaçlı bu kimlik çalışmasının bize önerilen biçimiyle adı: “satış noktaları iyileştirme projesi”ydi. Bu çalışmada; çok farklı verileri olan bayiler arasında, kimlik sürekliliğini tanımlayacak değişmezleri saptamak ve uygulama sürecinde Kurum ile Bayinin nasıl bir işbölümü ile yapacağını belirlemek önemli oldu.

Ürünü taşıyacak elemanlar ve göstergeler yanı sıra seri olarak bayilere dağıtılıp kit halinde yerinde monte edilecek birçok mimari öge endüstriyel üretim kurallarına göre tasarlandı prototipleri test edildi. Bayiler, uygulamalara severek katılıyorlar, sonuçlarından memnunlar.

FİBANK KURUM KİMLİĞİ

Bankaların her köşebaşında şube açtığı dönemde, tüm markalar daha az personel çalıştırabilecekleri, daha teknoloji yoğun, çok sayıda küçük şubeler açmaya karar verdiler. Bu süreçte birçok banka için bir tür “light şube”ler tasarlamamız gerekti. Finansbank ise bu küçük şubeleri farklı bir marka altında örgütlemeye karar verdi. Sonradan kapatılıp ana markaya bağlanan Fibank, işte bu düşüncenin bir ürünüdür. Teknolojik çağrıştırımlı kimliğini, bilgisayarların atalarında kullanılan delikli kart (punch-card, 1890, Herman Hollerith) üzerinden kurguladık. Tasarım çağımızın ekranlarındaki hızlı bilgi akışı ve internet çağına uygun düştü.